8ba7d08d-4c52-497c-aaf6-b850a4fccf84_20100216042013_Mleko

Wapń (Ca) jest jednym z najważniejszych makroelementów decydujących o zachowaniu homeostazy w organizmie. Ma ogromne znaczenie we wzmacnianiu i odbudowie kości. W 99% występuje w organizmie w postaci hydroksyapatytu, który buduje tkankę kostną. Pozostały 1% zasobów wapnia zlokalizowany jest w płynie wewnątrz- i zewnątrzkomórkowym, gdzie odgrywa istotną rolę w wielu procesach fizjologicznych, takich jak skurcz mięśni, uwalnianie hormonów, krzepnięcie krwi czy przewodnictwo nerwowe. Ponadto wapń wykazuje właściwości przeciwalergiczne, przeciwzapalne i przeciwobrzękowe.

Wapń znajdujący się w surowicy krwi może występować w postaci zjonizowanej (ok. 50%), w postaci kompleksów fosforanowych, cytrynianiowych, węglanowych, siarczanowych, mleczanowych (ok. 10%) oraz jako wapń związany z białkami, głownie z albuminami (ok. 40%). Wapń w postaci zjonizowanej jest właśnie tą formą, która odpowiada za przebieg wielu procesów fizjologicznych.

Całkowita zawartość wapnia w organizmie wynosi 1,4 – 1,6% masy ciała, czyli około 1,0 – 1,2 kg. Prawidłowe stężenie wapnia w surowicy waha się w granicach 8,8–10,4 mg/dl (2,20–2,60 mmol/l).

 Zalecane normy spożycia wapnia wynoszą:

  • dla dzieci, młodzieży, kobiet karmiących oraz osób powyżej 50. roku życia: 1 200–1 300 mg/dobę,
  • dla pozostałych osób dorosłych: 900–1 000 mg/dobę.

Głównymi czynnikami wpływającymi na stężenie wapnia w surowicy są:

  • ilość wapnia w spożywanym pokarmie,
  • stopień wchłaniania z przewodu pokarmowego,
  • stopień wydalania z moczem.

Stan, w którym następuje spadek stężenia wapnia całkowitego w surowicy do wartości  poniżej 2,25 mmlo/l i/lub zmniejszenie stężenia wapnia zjonizowanego poniżej 0,95 mmol/l jest nazywany hipokalcemią. Nieznaczne zmniejszenie stężenia wapnia poniżej wartości prawidłowych najczęściej nie daje żadnych objawów. Objawy kliniczne znacznego obniżenia stężenia wapnia we krwi dotyczą  najczęściej układu nerwowo-mięśniowego (mrowienie, drętwienie, skurcze mięśni, skurcz krtani, drętwienia ust, drgawki i napady padaczkowe oraz stan padaczkowy), a najbardziej swoistym symptomem niedoboru wapnia jest tężyczka jawna lub utajona.

 Hiperkalcemią nazywany jest stan, w którym następuje wzrost stężenia wapnia całkowitego w surowicy do wartości powyżej 2,60 mmol/l lub zwiększenie stężenia wapnia zjonizowanego powyżej 1,25 mmol/l. Przyczyną hiperkalcemii mogą być: nowotwory, choroby układu endokrynnego, choroby ziarniniakowe, upośledzenie odporności, przyjmowanie leków, przedawkowanie witaminy D lub A, jak również nadmierne spożycie wapnia.Objawy hiperkalcemii nie zawsze są charakterystyczne, mogą one dotyczyć wielu układów i narządów: nerek, przewodu pokarmowego, układu sercowo–naczyniowego (nadciśnienie tętnicze, przerost lewej komory, wapnienie zastawek) lub układu nerwowego.

Czynnikami, które mogą doprowadzić do niedoboru wapnia są:

  • dieta uboga w wapń
  • dieta bogata w substancje zmniejszające wchłanianie wapnia (szczawiany, jony Mg, Zn, Cu, Sn, Na, K, fosforany, tetracykliny)
  • dieta uboga w substancje zwiększające przyswajanie wapnia (witamina D, laktoza, białko)
  • niedostateczne wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego (zaburzenia trawienia, wchłaniania, niedobór aktywnych metabolitów witaminy D, niedoczynność przytarczyc)
  • niedostateczne uwalnianie wapnia z kości
  • nadmierna utrata wapnia z moczem
  • nadmierne odkładanie wapnia w kościach lub w tkankach miękkich

Przyswajalność wapnia

Wapń występuje niemalże we wszystkich produktach spożywczych, aczkolwiek jego ilość i biodostępność są różne. W warunkach fizjologicznych ulega on wchłanianiu zarówno w dwunastnicy, jak i w jelicie cienkim. Pochodzący z diety wapń jest przyswajany maksymalnie w 40%, a na stopień przyswajania wpływa wiele czynników, takich jak: wiek, ciąża, poziom wapnia w organizmie, stężenie witaminy D oraz zawartość substancji roślinnych w diecie.

Czynnikami wpływającymi na zwiększenie wchłaniania wapnia są m.in.: witamina D, niektóre białka, kwasy żółciowe, obecność laktozy (cukier zawarty w mleku), kwaśne środowisko jelitowe.

Z kolei czynnikami, które zmniejszają wchłanianie wapnia są: szczawiany (obecne np. w liściach szczawiu, botwinki), jony cynku, miedzi, cyny, potasu, sodu, fosforany,  wzrost pH treści pokarmowej, nadmiar tłuszczów nasyconych w diecie, tetracykliny.

Również spożywanie mocnej kawy, mocnej herbaty, dużych ilości soli, palenie papierosów, spożywanie nadmiernych ilości alkoholu oraz zażywanie środków uspokajających, środków antykoncepcyjnych, antybiotyków oraz leków przeciwdrgawkowych może wpływać na zaburzenie metabolizmu wapnia.

W suplementach diety zawierających związki wapnia występuje on najczęściej w postaci soli wapniowych, takich jak: cytrynian wapnia, jabłczan wapnia, mleczan wapnia, laktobionian wapnia, glukonian wapnia, laktoglukonian wapnia i glukonolaktobionian wapnia

węglan wapnia i fosforan wapnia. Wapń otrzymywany jest także ze źródeł naturalnych

(muszle ostryg, skorupki jaj kurzych, dolomit). Nieorganiczne chelaty wapnia cechują się niską przyswajalnością. Do najskuteczniej wchłanialnych należą organiczne chelaty wapnia (cytryniany, mleczany, glukoniany). Większość suplementów diety zawierających wapń powinna być przyjmowana wraz z posiłkiem, chociaż cytrynian wapnia i jabłczan wapnia może być spożywany niezależnie od posiłków.

Procent wchłoniętego wapnia jest odwrotnie proporcjonalny do dawki przyjętego wapnia. Wydajność wchłaniania wapnia z suplementów jest największa, kiedy przyjmuje się go w dawkach 500 mg lub niższych.

Korzystne działanie wapnia

  • ochrona przed rozwojem osteoporozy – istnieje wiele doniesień, potwierdzających, iż suplementacja wapnia zmniejsza ryzyko wystąpienia osteoporozy jako konsekwencji postmenopauzalnej utraty masy kostnej, jak również zapobiega rozwojowi wtórnej osteoporozy u pacjentów z astmą oraz reumatoidalnym zapaleniem stawów leczonych glikokortykostroidami.
  • wiele badań wskazuje na korzystny wpływ diety bogatowapniowej na obniżenie masy ciała, a w szczególności na zmniejszenie zawartości tkanki tłuszczowej. Wpływ wapnia na redukcję masy ciała polega głównie na hamowaniu lipogenezy, nasilaniu lipolizy oraz zmniejszaniu wchłaniania kwasów tłuszczowych w jelicie na skutek tworzenia nierozpuszczalnych soli. Jednakże obserwuje się większe nasilenie działania wapnia pochodzącego z nabiału niż z suplementów.
  • wpływ na obniżanie ciśnienia tętniczego – korzystny wpływ wapnia obserwuje się zwłaszcza u osób wrażliwych na sód.
  1. Gowin E., Ignaszak-Szczepaniak M., Horst-Sikorska W. 2010. Niedożywione grubasy. Farmacja Współczesna 3: 124-128
  1. Andryskowski G. 2006. Suplementacja wapnia po menopauzie. Przegląd Menopauzalny 5: 329–332
  1. Gellert R. Hipo- i hiperkalcemia – patogeneza i problemy terapeutyczne. Forum Nefrologiczne. tom 4, nr 4, 373–382
  1. Knypl K., Znaczenie magnezu oraz wapnia w schorzeniach układu krążenia. Przew Lek 11, 44-48
  1. Jakubas-Kwiatkowska W., Błachowicz A., Franek E. Hipokalcemia w praktyce klinicznej – przyczyny, objawy i leczenie. Choroby Serca i Naczyń tom 2, nr 4, 232–237
  1. Błachowicz A., Franek E. Hiperkalcemia – przyczyny i leczenie. Choroby Serca i Naczyń tom 2, nr 1, 51–56

Proszek ze skorupek jaj jest bogatym źródłem naturalnego wapnia o wysokiej biodostępności. Skorupka jaja kurzego powstaje w organizmie kury w procesie biomineralizacji. 95% jej składu stanowią związki nieorganiczne (głównie węglan wapnia), a ok. 5% przypada na związki organiczne (białka – ok. 1%, lipidy, lipoproteiny – ok. 2-4%). Czynnikiem odpowiedzialnym za charakterystyczny kolor skorupek jest pigment – biliwerdyna.

Naturalne źródła wapnia wydają się być szczególnie interesujące ze względu na zawartość innych cennych dla zdrowia człowieka pierwiastków, które mogą mieć pozytywny wpływ na metabolizm. Skorupki jaj oprócz wapnia dostarczają dużą ilość istotnych dla organizmu mikroelementów, takich jak selen, cynk, miedź i stront.

W porównaniu z węglanem wapnia otrzymywanym syntetycznie skorupki jaja kurzego cechuje podobna zawartość wapnia, jednak zawierają one więcej strontu i selenu a mniej fluoru. Natomiast w preparatach z muszli skorupiaków obserwuje się większą zawartość magnezu, żelaza, fluoru i strontu lecz mniejszą zawartość wapnia niż w skorupkach jaj kurzych.

W skorupkach jaj kurzych obserwuje się najmniejszy procentowy udział metali ciężkich, takich jak: chrom, ołów, glin, wanad i kadm. Wynika to prawdopodobnie z faktu, iż głównym zadaniem skorupki jaja jest ochrona rozwijającego się zarodka przed szkodliwymi czynnikami środowiska zewnętrznego oraz zapewnienie mu odpowiednich warunków do rozwoju. Metale ciężkie są wyjątkowo niebezpieczne dla rozwijających się organizmów (głównie dla rozwijającego się układu nerwowego), dlatego też nie są one wbudowywane w skorupkę nawet jeśli są obecne w środowisku czy paszy w celu zapewnienia ochrony rozwijającego się zarodka.

Spośród pierwiastków obecnych w skorupkach jaj kurzych na uwagę zasługuje również stront, który od wielu lat stosowany jest w terapii osteoporozy. Działanie strontu polega na pobudzaniu czynności osteoblastów (komórek kościotwórczych) orz hamowaniu osteoklastów (komórek kościogubnych). Zawartość strontu w skorupkach jaj kurzych jest wystarczająco duża, aby wykazywała korzystne działanie na układ kostny, jednakże zbyt mała, aby wywoływać jakiekolwiek skutki uboczne.

Poza wspomnianymi związkami organicznymi w skład skorupek jaj wchodzą także polipeptydy i węglowodany, które również pełnią istotną rolę w gospodarce wapniowej organizmu i jego wchłanianiu z jelita. Wszystkie te czynniki są kluczowe w zapobieganiu i leczeniu osteoporozy. Ponadto, badania wykazały, że błony podskorupkowe, które są składnikiem proszku ze skorup jaj, wpływają na zmniejszenie sztywności kolan. Co więcej, względu na obecność lizozymu ma on właściwości antybakteryjne.

Źródła:

  1. http://naukadlazdrowia.pl/skorupki-jaj-kurzych-niedoceniane-zrodlo-wapnia