8

Witamina A jest grupą związków chemicznych o podobnej budowie i funkcji w organizmie. Formą biologicznie czynną witaminy A jest retinol. Wraz z jego pochodnymi: retinalem (forma aldehydowa) i kwas retinowy (forma kwasowa) zaliczany jest on do tzw. retinoidów. Witamina A należy do witamin dobrze rozpuszczalnych w tłuszczach, jej głównym miejscem magazynowania  jest wątroba i tkanka tłuszczowa.

Zapotrzebowanie organizmu na witaminę A zależne jest od płci i wieku i stanu fizjologicznego. Według zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie, dzienne zapotrzebowanie na tą witaminę u dorosłych kobiet wynosi 0,8 mg, z kolei u mężczyzn 1 mg. Kobiety w ciąży oraz karmiące piersią powinny dostarczać organizmowi dziennie odpowiednio
1 mg i 1,2 mg.  Osoby żyjące w stresie, z chorobami układu pokarmowego lub długotrwałymi infekcjami powinny dostarczać organizmowi większe ilości witaminy A. Prawidłowe stężenie witaminy A w surowicy krwi wynosi 0,3 – 0,6 mg/l (1,0 – 2,1 µmol/l).

Niedobór witaminy A (hipowitaminoza) może przyczynić się do:

  • wysychania rogówki i spojówki,
  • zmętnienia i zmiękczenia rogówki,
  • powstania tzw. „kurzej ślepoty”,
  • nadmiernego rogowacenia naskórka,
  • zaburzeń w prawidłowym funkcjonowaniu tkanki nabłonkowej (nadmierne łuszczenie się nabłonków może przyczynić się do powstawania kamieni w drogach moczowych),
  • łamliwości i wypadania włosów.

Dostarczanie odpowiedniej ilości witaminy A jest niezmiernie ważne ze względu na jej szeroki zakres działania w organizmie. Jedną z głównych funkcji witaminy A w organizmie człowieka jest jej wpływ na prawidłowe funkcjonowanie skóry. Ma to miejsce głównie poprzez:

  • jej udział w procesach proliferacyjnych i różnicowaniu komórek naskórka,
  • keratynizację (rogowacenie) naskórka, której celem jest wytworzenie keratyny oraz przemieszczanie się komórek z warstwy podstawnej do warstwy rogowej,
  • stymulowanie skóry właściwej i poprawę jej elastyczności,
  • działanie antyoksydacyjne i opóźniające procesy starzenia,
  • prawidłowe odżywianie skóry,
  • działanie przeciwłojotokowe oraz przeciwtrądzikowe.

Witamina A bierze również udział w odbieraniu bodźców wzrokowych i procesie widzenia (retinal jest składnikiem czerwieni wzrokowej), metabolizmie komórki oraz wykazuje właściwości przeciwzapalne. Zapobiega także oraz spowalnia rozwój choroby nowotworowej (głównie jelita grubego, płuc, prostaty i piersi), poprzez ochronę przed mutagenezą, uszkodzeniami DNA oraz dzięki właściwościom przeciwproliferacyjnym witaminy A. Ponadto bierze ona udział w syntezie hormonów steroidowych oraz stymulacji szpiku kostnego do produkcji krwinek czerwonych. Witamina A przyspiesza również proces gojenia się ran, stymuluje odporność organizmu, a także wpływa na płodność oraz prawidłowy rozwój zarodka.

Witamina A dostarczana jest do organizmu głównie z pożywieniem. Jej podstawowym źródłem jest dieta bogatotłuszczowa. Witamina A występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak: olej, masło, mleko, żółtko jaj. Z kolei β-karoten – prekursor witaminy A, jest składnikiem wielu produktów roślinnych: warzyw (marchew, dynia, papryka, szpinak, brokuły, pomidory) i owoców (brzoskwinie, pomarańcze, wiśnie).

Wchłanianie witaminy A ma miejsce w jelicie i odbywa się tylko w obecności tłuszczów. Może on być jednak wspomagany przez niektóre pierwiastki, np.: wapń, fosfor, cynk, a także witaminy B, C, D i E. Z kolei kofeina, nikotyna, alkohol,  czy sterydy mogą przyczynić się do pogorszenia procesu wchłaniania witaminy A.

Niedobory witaminy A w krajach rozwiniętych są konsekwencją nieodpowiedniej diety oraz złego wchłaniania tłuszczów zwierzęcych. Dlatego też w celu dostarczenia organizmowi odpowiedniej dawki tej witaminy stosuje się suplementację diety. Preparaty zawierające witaminę A mogą wspomagać proces leczenia schorzeń skóry takich jak: trądzik, łuszczyca, starcze rogowacenie, czy poparzenie słoneczne.

Źródło:

  1. Błoch K., Dylewski J. B. 2010. Wpływ długotrwałego stosowania preparatów zawierających witaminę A na niektóre właściwości skóry. Homines Hominibus 6: 43 – 54.
  2. Bojarewicz H., Płowiec A. 2010. Wpływ witaminy A na kondycję skóry. Problemy Higieny
    i Epidemiologii
    91(3): 352 – 356.
  3. Jarosz M., Stoś K., Walkiewicz A., Stolińska H., Wolańska D., Gielecińska I., Wierzejska R., Kłys W., Przygoda B. Iwanow K. 2012. Witaminy, [w:] Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa.
  4. Pawlaczyk M., Korzeniowska K. 2013. Witamina A w kosmetologii i lecznictwie dermatologicznym. Farmacja Współczesna 6: 57 – 61.
  5. zdrowie.med.pl