selen

Selen (Se) jest jednym z ważniejszych biopierwiastków, niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Zawartość selenu w organizmie dorosłego człowieka waha się
od 10 – 30 mg. Występuje on w całym organizmie człowieka, jest największa jego ilość spotykana jest w wątrobie i mięśniach (po ok. 30% całkowitej puli selenu w organizmie). Ponadto znaczące ilości tego pierwiastka odnotowuje się w nerkach (ok. 15%), osoczu krwi (ok. 10%) oraz
w prostacie i nasieniu.

Dziennie zapotrzebowanie organizmu na ten pierwiastek wynosi 150 – 200 µg. Wzrasta ono jednak w czasie ciąży oraz podczas karmienia piersią. Z kolei prawidłowe stężenie selenu
w surowicy krwi
powinno mieścić się w granicach od 100 do 200 µg/l. Ze względu na niską zawartość selenuw produktach żywnościowych niezbędna jest jego suplementacja.

Uważa się, że niedobór selenu w organizmie obserwuje się, gdy jego stężenie w surowicy krwi jest mniejsze niż 85 µg/l. Spowodowany jest on głównie poprzez ograniczoną biodostępność tego pierwiastka w  produktach spożywczych oraz nieprawidłową dietę. Najczęściej spotykanymi skutkami niedoboru selenu są:

  • powiększenie mięśnia sercowego,
  • arytmia serca,
  • niewydolność układu krążenia,
  • podwyższone ryzyko wystąpienia zawału serca,
  • ograniczenie sprawności układu odpornościowego,
  • dystrofia chrząstek stawowych,
  • podwyższone ryzyko powstawania choroby nowotworowej (u mężczyzn – nowotwór prostaty, u kobiet – rak piersi)
  • podwyższone ryzyko wystąpienia cukrzycy, czy udaru mózgu,
  • niedoczynność tarczycy,
  • depresja, niepokój, lęki.

Do głównych funkcji selenu, pełnionych w organizmie człowieka zalicza się m.in.;

  • jego udział w przekazywanie impulsów nerwowych w ośrodkowym układzie nerwowym,
  • wiązanie i neutralizację toksyn i metali ciężkich,
  • neutralizację reaktywnych form tlenu, poprzez zwiększanie aktywności peroksydazy glutationowej,
  • wpływ na prawidłowy metabolizm hormonów tarczycy (selen wchodzi w skład enzymu odpowiedzialnego za przekształcenie nieaktywnej tyroksyny – T4, w aktywny hormon tarczycy trójjodotyroninę – T3),
  • pobudzanie układu immunologicznego do produkcji przeciwciał,
  • działanie antykancerogenne, poprzez zapobieganie proliferacji i wzrostowi komórek nowotworów,
  • zapobieganie powstawaniu chorób naczyniowych serca,
  • działanie przeciwzapalne i przeciwwirusowe,
  • wraz z witaminą E opóźnia procesy starzenia.

Selen może być pobierany z pożywienia zarówno w postaci związków nieorganicznych (seleniny, seleniany), jak i organicznych (selenocysteiny, selenometioniny). Wchłanianie tego mikroelementu odbywa się w jelicie cienkim. Do wszystkich tkanek ciała pierwiastek ten trafia  głównie poprzez elementy upostaciowane krwi – erytrocyty, jak i osocze krwi. Ilość wchłoniętego selenu stanowi od 85 do 95% puli tego pierwiastka dostarczanej w pożywieniu. Selen najlepszą przyswajalnością charakteryzuje się, gdy występuje w postaci  związków organicznych. Jego biodostępność jest większa w przypadku produktów spożywczych pochodzenia zwierzęcego, niż roślinnego. Czynnikiem sprzyjającym jego przyswajaniu jest dieta bogata w witaminy: A i E oraz białka małocząsteczkowe. Natomiast związki siarki zawarte w pożywieniu, cukry proste oraz witamina C mogą przyczynić się do zmniejszenia intensywności procesu przyswajania tego mikroelementu.

Ze względu na niskie stężenie selenu w osoczu krwi większości ludzi, zaleca się dostarczanie tego pierwiastka do organizmu w postaci suplementów diety. Suplementem z wyboru jest selen wbudowany do drożdży piekarskich. Przy wyborze odpowiedniego produktu należy jednak pamiętać, aby preparat selenu wzbogacony był o jedną z witamin: A lub E.

Źródła:

  • Fitak E., Wagner L. 2009. Selen – rola biologiczna, znaczenie w medycynie i stomatologii na podstawie piśmiennictwa. Nowa stomatologia 3: 82 – 84.
  • Floriańczyk B. 1999. Selen i selenoproteiny w zdrowiu i w chorobie. Nowiny Lekarskie
    68 (2): 244 – 253.
  • Kuczyńska J., Biziuk M. 2007. Biogeochemia selenu i jego monitoring w materiałach biologicznych pochodzenia ludzkiego. Ecological chemistry and Engineering 14: 47-49.
  • Wojtasik A., Jarosz M., Stoś K. 2012. Składniki mineralne, [w]: Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa.
  • Zwolak I., Zaporowska H. 2005. Rola selenu oraz wybranych Se-białek w organizmie człowieka. Annales 16: 457 – 460.